نحوه پوشیدن و درآوردن جوراب واریس یکی از بزرگترین چالش ها و دغدغه های روزمره برای هزاران نفر از بیماران وریدی است. اگر هر روز صبح برای پوشیدن این جوراب های سفت با مشکل مواجه می شوید، نگران پاره شدن الیاف گران قیمت آن هستید، یا مطمئن نیستید که فشار درمانی آن به درستی اعمال شده، شما تنها نیستید.
این راهنمای جامع و فنی که بر اساس اصول پزشکی است، قصد دارد این فرآیند سخت را به یک روتین آسان و مؤثر تبدیل کند؛ به طوری که نه تنها اثربخشی درمان شما تضمین شود، بلکه عمر آن دو برابر شود و شما بهترین نتیجه را از درمان واریس خود بگیرید.
آمادگی قبل از پوشیدن جوراب واریس
مراحل اولیه آمادگی، تفاوت بین یک تجربه سخت و یک روتین صبحگاهی آسان را رقم می زند.
انتخاب بهترین زمان
- بهترین زمان: بلافاصله پس از بیدار شدن از خواب، قبل از اینکه از تخت خارج شوید و فعالیت روزانه را شروع کنید.
- دلیل علمی: در حالت خوابیده و استراحت شبانه، جاذبه زمین تأثیر کمتری بر تجمع مایعات و خون در پاها دارد؛ بنابراین، تورم پاها در کمترین حد خود است. پوشیدن جوراب در این زمان، آسان ترین حالت را فراهم می کند و از به دام انداختن تورم جلوگیری می نماید.
آماده سازی پوست و جوراب
- خشک و تمیز بودن پا: مطمئن شوید پوست پا کاملاً خشک و تمیز است.
- مرطوب کننده (با احتیاط): اگر پوستتان خشک است، از کرم های مرطوب کننده فاقد چربی زیاد استفاده کنید و اجازه دهید کاملاً جذب شوند (10 تا 15 دقیقه). استفاده از پودر تالک یا نشاسته ذرت نیز می تواند اصطکاک را کاهش دهد، اما توصیه می شود ابتدا با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- ناخن ها و زیورآلات: ناخن های دست و پا باید کوتاه و صاف باشند. هرگونه انگشتر یا زیورآلات تیز را از دست خارج کنید، زیرا الیاف جوراب واریس بسیار حساس هستند و با کوچک ترین کشیدگی نابه جا ممکن است پاره شوند.
- استفاده از دستکش های مخصوص: برای افزایش اصطکاک و حفاظت از آن، پوشیدن دستکش های وینیل یا دستکش های مخصوص لاستیکی/لاتکسی توصیه می شود.
نحوه پوشیدن جوراب واریس
روش های مختلفی برای پوشیدن وجود دارد (روش پشت و رو کردن، روش باتلر)، اما روش پشت و رو کردن ساده ترین و متداول ترین روش است.
روش پشت و رو کردن
این روش به شما کمک می کند تا بیشترین فشار را بر مچ پا و پاشنه، که سفت ترین قسمت آن هستند، متمرکز کنید.
1. پشت و رو کردن تا پاشنه
- دست خود را از دهانه جوراب وارد کنید و جوراب را تا جایی که به پاشنه برسید، پشت و رو کنید.
- اکنون جوراب به صورت یک کیسه کوچک است که فقط قسمت نوک پا و پاشنه آن به حالت اصلی باقی مانده است.
- نکته: با این کار، قسمت سخت گیر آن به سمت بیرون می آید.
2. قرار دادن پا
- پا را به دقت وارد قسمت نوک پا کنید.
- پاشنه پا را با دقت در محل پاشنه آن (که هنوز پشت و رو نشده) قرار دهید. این مرحله مهم ترین نقطه برای اطمینان از قرارگیری صحیح جوراب است.
- مطمئن شوید که انگشتان پا به راحتی و بدون فشار اضافی در جای خود قرار گرفته اند (اگر مدل پنجه باز است، این قسمت آن باید آزاد باشد).
3. بالا کشیدن تدریجی
- قسمت پشت و رو شده را با استفاده از کف دست ها و نه نوک انگشتان، به آرامی به سمت بالا (مچ، ساق و زانو) باز کنید.
- به هیچ وجه قسمت زیادی از جوراب را همزمان بالا نکشید. تنها 1 تا 2 اینچ (حدود 2 تا 5 سانتی متر) در هر حرکت باز کنید.
نکته: آن را باید به صورت تدریجی بالا بیاورید تا فشار به درستی در کل پا توزیع شود.
4. صاف کردن نهایی و بررسی
- پس از اینکه به طور کامل پوشیده شد، با استفاده از کف دستکش ها یا کف دست، تمام سطح آن را به آرامی ماساژ دهید تا از صاف بودن کامل و عدم وجود هرگونه چین و چروک یا تا خوردگی اطمینان حاصل کنید.
- جوراب هرگز نباید در ناحیه مچ، زانو یا بالای ران جمع شود یا لوله شود. چین و چروک ها می توانند جریان خون را قطع کنند.
- بررسی موقعیت: برای مدل های زیر زانو، قسمت بالایی باید 2 انگشت زیر چین زانو قرار گیرد. برای مدل های بالای زانو، باید به ریشه ران برسد.
استفاده از ابزارهای کمکی
برای افرادی که مشکلات حرکتی، آرتریت، کمردرد یا ضعف جسمانی دارند، استفاده از باتلر یا ابزار کمکی پوشیدن جوراب بسیار مؤثر است.
- باتلر: یک قاب فلزی یا پلاستیکی است که جوراب واریس بر روی آن کشیده می شود و پا بدون نیاز به خم شدن زیاد، داخل آن سُر می خورد. این ابزار، فشار کشیدن اولیه را از دست ها برداشته و فرآیند پوشیدن را کاملاً ساده می کند.
نحوه صحیح درآوردن جوراب واریس
درآوردن آن نیز باید با دقت انجام شود تا از آسیب به بافت آن و پوست پا جلوگیری شود.
1. برگرداندن قسمت بالایی
- آن را از قسمت دهانه بالایی بگیرید و 1 تا 2 اینچ آن را به سمت پایین برگردانید.
- نکته: هدف این است که یک لبه شل ایجاد شود که بتوانید آن را بگیرید.
2. غلتاندن به سمت مچ
- به آرامی، با استفاده از دو دست، قسمت برگردانده شده را به سمت پایین، به سمت مچ پا غلتانده و باز کنید.
- دوباره تاکید می شود که آن را نکشید، بلکه آن را پشت و رو کنید تا به مچ پا برسد.
3. خارج کردن از مچ و پاشنه
- هنگامی که جوراب به مچ و پاشنه رسید، به دلیل سفت بودن، درآوردن کمی سخت می شود.
- پای خود را کمی خم کنید و پاشنه پا را با یک حرکت آهسته و مطمئن از قسمت سفت آن خارج کنید.
- بقیه قسمت را به آرامی از پا خارج نمایید.
نکته مهم در درآوردن: هرگز جوراب را از نوک پا نکشید و به بالا لوله نکنید، زیرا این کار باعث کشیدگی بیش از حد الیاف الاستیک در قسمت مچ می شود.
علائم خطر در پوشیدن جوراب واریس
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، فوراً آن را درآورده و با پزشک خود تماس بگیرید:
- درد ناگهانی و شدید: در پا، مچ یا ساق پا.
- تغییر رنگ پوست: پوست به رنگ آبی، بنفش، یا رنگ پریده تبدیل شود.
- احساس بی حسی یا سوزن سوزن شدن (پارستزی): نشان دهنده اختلال در گردش خون است.
- تشکیل تاول، زخم یا ترک های پوستی: در زیر ناحیه پوشیده شده توسط جوراب.
- جمع شدن: چین و چروک ها یا جمع شدن آن در یک نقطه که با صاف کردن از بین نمی رود.
مدت زمان و اصول استفاده روزانه
- مدت پوشیدن: مدل واریس معمولاً باید تمام طول روز، از صبح زود تا شب و قبل از خواب پوشیده شود. پوشیدن در شب هنگام خوابیدن (مگر با توصیه صریح پزشک برای موارد خاص مانند آمبولی) معمولاً توصیه نمی شود، زیرا در حالت افقی، شیب فشار بدن به آن نیازی ندارد.
- تعویض دوره ای: مدل های واریس به دلیل کشش مداوم، خاصیت فشاری خود را به مرور از دست می دهند. عموماً توصیه می شود که آن ها هر ۳ تا ۶ ماه تعویض شوند.
- داشتن جفت دوم: توصیه می شود حداقل دو جفت داشته باشید تا در زمانی که یک جفت شسته می شود، بتوانید از جفت دیگر استفاده کنید و روال درمانی دچار وقفه نشود.
نکته ی حیاتی: پاسخ دقیق به این سوال که جوراب واریس چند ساعت بپوشیم کاملاً به وضعیت پزشکی فرد، شدت واریس و توصیه ی مستقیم پزشک متخصص بستگی دارد. برخی شرایط خاص (مانند دوره ی نقاهت پس از جراحی) ممکن است نیازمند دستورالعمل های کاملاً متفاوتی باشند، که فقط توسط پزشک تعیین می گردد.
نگهداری و شستشو (حفظ کیفیت درمانی)
شستشوی صحیح برای حفظ خاصیت فشاری جوراب ها حیاتی است:
- دفعات شستشو: روزانه یا یک روز در میان بشویید.
- روش شستشو: فقط با دست و با استفاده از آب ولرم یا سرد انجام شود.
- مواد شوینده: از صابون های ملایم یا شوینده های مخصوص جوراب واریس استفاده کنید. به هیچ وجه از سفیدکننده، نرم کننده لباس یا مواد شوینده قوی استفاده نکنید، زیرا به الیاف الاستیک آسیب می زنند.
- خشک کردن: هرگز از خشک کن یا شوفاژ استفاده نکنید. آن را روی یک سطح صاف یا یک بند رخت به صورت آویزان (به دور از تابش مستقیم خورشید) قرار دهید تا در دمای اتاق خشک شود.
پوشیدن جوراب واریس، آسان تر از همیشه
نحوه پوشیدن و درآوردن جوراب واریس به روش صحیح، مستقیماً بر موفقیت درمان شما تأثیر می گذارد. برای اطمینان از اثربخشی کامل، همیشه آن را صبح زود و در حالت درازکش بپوشید تا تورم پا به حداقل برسد. از روش پشت و رو کردن تا پاشنه استفاده کرده و جوراب را به جای کشیدن، به آرامی به سمت بالا غلتانده و باز کنید.
به خاطر داشته باشید که پوشیدن دستکش های مخصوص و استفاده از ابزارهای کمکی مانند باتلر می تواند فرآیند را به شدت آسان تر کند و از آسیب به الیاف حساس جوراب جلوگیری نماید. همچنین، شستشوی روزانه با دست و عدم وجود چین و چروک در طول روز، ضامن حفظ خاصیت درمانی آن خواهد بود.